تعريف تشويق

از نظر لغوي كلمه تشويق از واژه شوق و علاقه گرفته شده و به باب تفعيل (تشويق) شده است و از نظر اصطلاحي تشويق، بر ايجاد رغبت و علاقه به انجام يك كار در فراگيران گفته مي‌شود.

به نظر موريس، پاداش معمولا رويدادي است كه بلا فاصله بعد از رفتار اتفاق مي‌افتد و سبب اجراي رفتار مي‌شود. تشويق در امر يادگيري و آموزش، عامل و محركي اساسي براي كودك به حساب مي‌آيد. تجربيات نشان داده كودكاني كه در كلاس و مدرسه به خاطر درس مورد تشويق قرار مي‌گيرند بيش از ديگران به فراگيران در يادگيري كمك مي‌كنند و به فراگيري مسائل موفق مي‌شوند.

نقش تشويق در يادگيري به مراتب مهمتر و مؤثرتر از نقش تنبيه است. همچنين تشويق در يك درس، اگر چه سبب رشد و پيشرفت كودكان در همان درس مي‌شود ولي اثر عام آن، آنقدر پردامنه است كه ديگر دروس را هم در بر مي‌گيرد اين امر به‌خاطر آن است كه كودك در اثر تشويق كلا ديدي مثبت به يادگيري پيدا كرده و بصورت كلي‌تري به درس و مدرسه علاقه پيدا مي‌كند. بدين ترتيب ميتوان گفت كه پاداش، عكس العملي است كه مربي بدنبال رفتار مطلوب متربي از خود نشان مي‌دهد و باعث تكرار رفتار در موقعيت‌هاي بعدي مي‌گردد. پس بهتر است در فرآيند ياد دهي-يادگيري از تشويق بيش ار تنبيه استفاده كنيم، مگر در مواردي ناچار باشيم از تقويت منفي استفاده كنيم.

اصول تشويق

اهم شرايطي كه در تشويق كودكان و حتي بزرگسالان بايد مدنظر قرار گيرد عبارتند از:

1 -شرط سني: در تشويق كودكان شرط سن مهم است. در هر سني مقتضياتي را بايد در نظر گرفت و اين امر شدني نيست. مگر اينكه آگاهي از متون روا‌نشناسي و اطلاعات روان‌شناسي كودك و نوجوان داشته باشيم.

2-شرط جنس: تشويق بهتر است براي پسر و دختر متفاوت باشد. بدين معني كه شرايط حيات رواني و اجتماعي آن را مورد نظر قرار دهيم. پسران بيشتر به اسباب بازي‌هاي جنگي، رزمي و ورزشي راغبند و دختران بيشتر به ظرافت‌كاري‌ها و زيبايي‌هاي اسباب‌بازي‌هاي خانوادگي علاقه نشان مي‌دهند.

3-شرط رواني: نكته مهمي كه در تشويق بايد مد نظر قرار گيرد شرط رواني در سنين مختلف و نوع پايبندي آنها به لذات است.

4-شرط كار و تلاش: در تشويق كودك اعطاي جايزه به آن بايد بين ميزان كار و تلاش و ميزان تشويق رابطه وجود داشته باشد. يعني ميزان تشويق دانش‌آموز با ميزان فعاليت انجام شده برابر باشد تا اثر تربيتي تشويق از بين نرود.

محاسن تشويق

1- تشويق محرك قدرتمند: تشويق سبب پيدايش رغبت و شوق به كار و كوشش و تحصيل مي‌شود و مي‌تواند نقش جهت‌دهنده در انجام فعاليت‌هاي روزمره داشته باشد و زمينه تفكر آينده‌ساز و آينده‌گزين گردد.

2- مداومت در كار نيك: از مواردي كه به‌عنوان اثر و فايده‌ي تشويق در امر تعليم و تربيت مي‌توان نام برد، ادامه كار مفيد است. زماني كه شخص از نظر روحي و رواني احساس مي‌كند كه مفيد واقع شده تلاش مي‌كند تا كار و مساعي اش مستدام باشد و بطور هميشگي تا آنجايي كه برايش امكان‌پذير است كوشش مي‌نمايد تا شايستگي اش را حفظ كند.

3-تشويق عامل پيدايش شهامت: به‌گونه‌اي كه فرد جرات آن را پيدا مي‌كند كه به كاري اقدام كرده يا دست از كاري بردارد.

4-تشويق عامل شادابي فرد: تشويق سببي است براي شادابي و نشاط رواني، ميل به زندگي و انجام وظيفه را در فرد پيدا مي‌كند.

5-تشويق محرك خلاقيت: تشويق عاملي براي به‌كار انداختن ابتكار و خلاقيت، ابداع و اختراع است.

 اثرات نامطلوب عادت به تشويق

بايد سعي نمود فراگير به تشويق و جايزه عادت نكند. بطوري كه اگر مورد تشويق قرار نگرفت و يا جايزه‌اي دريافت نكرد از كار نيك باز بماند. ضمنا بايد دقت نمود تشويق به‌عنوان هدف آموزشي تلقي نشود بلكه وسيله‌اي براي رسيدن به اهداف عالي باشد. لذا عادت به تشويق مي‌تواند خطرساز باشد و اگر اين تشويق‌ها، از كار فرد مورد تشويق، ارزش بيشتري داشته باشد باعث ميشود عادت ناسالمي در فرد ايجاد شود. كه بعد‌ها در مقابل هر تلاشي، هر چند اندك انتظار ستايش و تفدير خواهد داشت.

اثر نامطلوب ديگر آن اين است كه گاهي در فرد حالت رشوه خواهي ايجاد مي‌شود و تا اطمينان به تشويق نداشته باشد از انجام كار مي‌پرهيزد.

تحقيقات روانشناسان نشان داده است: كودكاني كه عادت تشويق در آنها ايجاد شده در بزرگسالي بدون گرفتن پاداش حاضر نيستند به هم‌نوعان خود كمك كنند.

از اثرات نامطلوب ديگر تشويق ايجاد دلهره و اضطراب و نگراني است كه اثرات نامطلوب بر وجود انسان مي‌گذارد.

مسأله مهم ديگر آن است كه تشويق و ستايش متربي آنقدر زياد نگردد كه موجب غرور و بزرگي كاذب در شخص شود. حضرت علي در اين مورد مي‌فرمايند: در مدح و ستايش كسي مبالغه و زياده روي نكن كه باعث فساد در خود و ديگران مي‌شود.

مسائل مربوط به تشويق

1- افراط و تفريط: اگر اصلا تشويق وجود نداشته باشد باعث بيماري‌هاي روحي ميشود. همچنين استفاده زياد نيز باعث مي‌شود كه فرد عادت به تشويق كند و اگر در شرايطي تشويق وجود نداشته باشد كار نيك هم نخواهد بود.

2-تبديل تشويق از وسيله به هدف: تشويق بايد بعنوان وسيله‌اي براي رسيدن به هدف باشد كه متأسفانه بعضي مواقع تشويق هدف قرار مي‌گيرد. يعني اگر شخص كار نيكي را انجام دهد صرفا به‌خاطر گرفتن جايزه و تشويق است.

3-به‌وجود آمدن مقايسه در تشويق: متأسفانه ضعفي كه زياد به چشم مي‌خورد قياسي است كه ميان دانش‌آموزان ضعيف با قوي صورت مي‌گيرد. مربيان بدون توجه به استعدادهاي جسمي و روحي و توانايي‌هاي افراد آنها را با هم مقايسه مي‌كنند كه تأثيرات نامطلوب دارد.

4-تشويق يك كار تعليمي است و يك روش مثبت به شمار مي‌رود: يعني در تعليم و تربيت، تشويق، عامل تسهيل يادگيري، تداوم فرايند ياددهي-يادگيري مي‌باشد، نه فقط عامل تكرار يك رفتار كه توسط دانش‌آموز در موقعيت‌هاي مختلف باشد.

زيان عدم تشويق

تشويق نكردن نه تنها فرد را در بي‌تفاوتي نگه ميدارد بلكه در مواردي عارضه‌آفرين و سبب وارد آوردن صدمه و لطمه بر شخصيت فرد است. تحقيقات روانشناسان نشان داده كه اگر طفلي براي عملي مورد تأييد قرار نگيرد، تدريجا نسبت به آن بي‌تفاوت و حتي رويگردان مي‌شود. همانگونه كه گل‌ها براي رشد نياز به نور، آب، حرارت و هوا دارند كودكان نيز براي پيشرفت خود نياز به تشويق دارند. پس چنانچه دانش‌آموزان از قبال انجام كار بيش از حد مورد انتظار تشويق شوند، چه بسا رغبت‌شان براي انجام مجدد آن كار و كارهاي مشابه كاهش يابد.

اقسام راه‌هاي تشويق

1-تشويق مستقيم و غيرمستقيم: تشويق‌هاي غيرمستقيم اثر بخش‌تر از ترغيب و تشويق مستقيم است. زيرا در تشويق غير مستقيم، اول حالت كلي مي‌تواند وجود داشته باشد. مثلا مربي بگويد كساني كه چنين هستند و به فلان شكل عمل مي‌كنند، مورد توجه و احترام جامعه‌اند و در اين صورت فرد مورد نظر علاقه‌مند مي‌شود كه چنين عمل كند. نكته ديگر، تشويق بصورت مستقيم است كه انواع آن را در ميان افراد جامعه زياد مشاهده مي‌كنيم. نظير اينكه اگر نمره خوب بگيري چنين جايزه‌اي داري. بعضي از متخصصان تعليم و تربيت معتقدند كه تشويق مستقيم مانند اشعه مستقيم خورشيد آزاردهنده و كوركننده است چون منجر به تملق و چاپلوسي مي‌شود.

2-تشويق مادي و معنوي: تشويق مادي مانند اينكه مربي، پدر و مادر قول مي‌دهند كه در صورت فلان موفقيت و انجام كاري، جايزه‌اي تهيه نمايند. البته بايد سن، جنس و توان تشويق شونده بايد در نظر گرفته شود. تا منجر به ياس و نااميدي نشود. ضمنا مربي، پدر و مادر بايد توجه داشته باشند به وعده‌هايي كه ميدهند عمل كنند در غير اينصورت اثرات نامطلوب تربيتي خواهد داشت. گاه تشويق جنبه معنوي دارد در اينصورت بايد شخصيت كودك و فرد مورد تربيت، طوري پرورش يافته باشد كه از موفقيت و پيروزي حاصله محفوظ شده و شيريني آن، خود وسيله تشويق براي ادامه كار يا تكرار كار خوب در او شود. پس در اين مورد موفقيت فرد براي خود حكم تشويق را دارد. تشويق معنوي ديگر، لذت روحي و رواني و استنباطي است كه براي فرد ايجاد مي‌شود كه خود بزرگترين انگيزه براي كار نيك است. احساس رضايت خاطر، ديگر حالتي است كه خود برانگيزاننده‌ي شخص به كار نيك است. و از همه مهمتر كسب رضاي خداوند بعنوان يكي از عوامل معنوي پر اهميت، مد نظر قرار گيرد.

3-تشويق دروني و بروني: در كتاب تربيت آسيب‌زا، تشويق به دو دسته بيروني و دروني تقسيم مي‌شود. تشويق بيروني شامل واكنش‌هايي است كه ديگران براي تكرار و تقويت رفتار فرد ارائه مي‌كنند. به‌طوري كه تشويق بيروني مانع خودبرانگيختگي دروني مي‌شود.

نتيجه‌گيري

تشويق در اندازه‌ي مطلوب و حساب شده مي‌تواند اثرات قابل توجه به بار آورد. تشويق مانند داروي شفا‌بخش است كه بايد بصورت دقيق و به ميزان كافي و با دقت از آن استفاده شود. و چه بسا كم و زياد شدن ان و افراط و تفريط در آن و بموقع نبودن آن اثرات نامطلوبي به بار مي‌آورد.

(از آنجا كه تنبيه آسانترين راه است. آدم‌ها ميل به تنبيه كردن دارند وگرنه پيامد‌هاي مثبت تشويق، صدبرابر بيشتر است.)

منابع و مآخذ:

1-انگيزش در كلاس درس، ترجمه حسن يعقوبي

2-خانواده و تربيت كودك، علي قائمي

3-رشد عاطفي كودكان، فرخنده مفيدي، ماهنامه تربيت، شماره 6

4-مسائل آموزش و پرورش ايران و راهكارهاي آن، دكتر عباس شكاري

راهنماي زير تنها راه نوشتن طرح درس نيست، بلکه مروري کلي بر مهمترين و کليدي ترين نکات پديد آوردن طرح درس است. با دنبال کردن گام به گام راهنمايي هاي زير مي توانيد علاوه بر درست کردن طرح، شرح هر يک ازاجزاي طرح درس را نيز ياد بگيريد.

1) روشن است که اولين چيزي که بايد در نظر بگيريد، موضوعي است که مي خواهيد درس بدهيد. اين موضوع بايد بر اساس استانداردهاي آموزشي تدوين شده باشد. در ضمن بايد بدانيد که براي چه پايه اي طرح درس مي نويسيد و اين نکته را تا پايان کار در ذهن خود داشته باشيد و تخميني هم از زمان لازم براي تدرس انجام دهيد تا در بودجه بندي زمان به شما کمک کند. وقتي موضوع را مشخص کرديد، بايد به اين مساله فکر کنيد که چطور مي خواهيد آن را درس بدهيد. حالا وقت آن است که سري به کتاب معلم درستان بزنيد و ببينيد که چگونه مي توان استانداردهاي خاص آن درس را رعايت کرد. اين کار بسيار ارزشمند و لازم است، چون شما را مطمئن مي کند که همه آنچه آموزش و پرورش کشور از يک معلم انتظار دارد را به بچه ها آموخته ايد.

2)براي اينکه مطمئن شويد طرح درس شما درست همان چيزي را که مي خواهيد آموزش مي دهد، بايد اهداف روشن و مشخصي تدوين کنيد. دقت داشته باشيد که اهداف نبايد فعاليتهايي باشند که در طرح به کار برده ايد، بلکه بايد نتايج آموزشي آن فعاليتها باشند. مثلا اگر مي خواهيد جمع کردن 2+3 را به کلاس ياد بدهيد، هدف شما چنين خواهد بود: " دانش آموزان مي توانند نشان دهند که چطور 2 را با 3 جمع مي کنند ".
اهداف بايد به طور مستقيم قابل اندازه گيري باشند. ( در اين باره در بخش ارزشيابي بيشتر صحبت خواهيم کرد. ) به عبارت ديگر مطمئن باشيد که مي توانيد تعيين کنيد به اهداف خود رسيده ايد يا نه. واضح است که  در يک درس مي‌توانيد بيش از يک هدف را دنبال کنيد.
براي معني دارتر کردن اهدافتان، مي توانيد هم هدفهاي کلي و هم اهداف جزئي را در آن بگنجانيد. اهداف کلي شامل هدفهاي نهايي طرح درس است مثلاً " آشنا شدن با نحوه جمع دو عدد ". اما اهداف جزئي بيشتر به همان مواردي که در بالا ذکر شد شباهت دارند.

3)ممکن است براي تعيين مواد و موارد مورد نياز درستان لازم باشد تا انتهاي کار صبر کنيد، اما جاي نوشتن آنها در ابتداي طرح درس است. به اين ترتيب اگر کس ديگري بخواهد از طرح درس شما استفاده کند، قبل از هر چيز مي تواند ببيند وسايل مورد نياز را در اختيار دارد يا نه. مطمئن شويد تمام چيزهاي لازم را نوشته ايد تا در ميانه کار و يا هنگام اجراي درس مشکلي برايتان پيش نيايد.

متن کامل را در ادامه مطلب بخوانید

در اين پست قصد دارم يكي ديگر از روش‌هاي فعال تدريس را با عنوان روش حل مسئله از دوكتاب راهنماي عملي روش‌هاي مشاركتي در فرآيند تدريس تأليف منوچهر فضلي‌خاني و كليات روشها و فنون تدريس تربيت معلم  به‌طور مختصر و مفيد همراه با مثال تشريح نمايم.

مورگان و همكاران او مسأله را نوعي تعارض يا تفاوت بين موقعيت موجود و موقعيت ديگري كه مي‌خواهيم ايجاد كنيم، تلقي مي‌كنند.به عبارت ديگر انسان‌ها درپي حل مسائل خود هستند و مي‌كوشند براي هر موضوع حل نشده‌اي، راه حلي بيابند.در اين ميان بايد ياآوري كرد كه مسئله به معني مشكل و معضل نيست و موضوعي كه براي ما مشكل ايجاد كند،مسئله به حساب نمي‌آيد.بلكه در هر اقدامي،رسيدن به هدف همان حل مسئله است.يكي از تفاوتهاي انسانها در مقام موجودات ذي‌شعور و داراي خلاقيت،همين توانايي يافتن راه حل از طريق تفكر است.بنابراين،رسيدن به كنه قضيه و حقيقت‌يابي،نوعي حل مسئله است.

متن کامل را در ادامه مطلب بخوانید

بخش به بخش حفظ كردن؛در اين روش،اطلاعات به دسته‌ها و نمودارهاي متفاوتي مانند جدول ضرب،جدول علائم شيميايي،طبقه بندي موجودات و...تقسيم مي‌شود.

1. مطالب و مسائل مشابه را دنبال هم حفظ نكنيم.بلكه يك توالي مناسب داشته باشيم تا در اثر تنوع،قدرت حفظ كردن را افزايش دهيم.
2. ارتباط دادن مطالب جديد با آموخته‌هاي قبلي؛امكان دارد يك رشته اطلاعات واسطه‌اي را از قبل بدانيم.براي مثال،بهتر مي‌توانيم اطلاعات جديد را در مورد حادثه‌اي كه قبلا" اتفاق افتاده است،به ياد سپاريم.
3. سازمان دادن به مطالب،مانند كدگذاري يا در نظر گرفتن پيش شماره براي بعضي اطلاعات.
4. ساخت يك داستان يا جمله كوتاه با مفاهيم مورد نظر.
5. روش اتصال كلمه‌اي كه در آن،دو كلمه آشنا و ناآشنابراي ايجاد پيوند معني‌دار در نظر گرفته مي‌شود.
6. اتصال حروف اول كلمات و ساخت يك كلمه‌ي رمز.
7. مشاركت در مطالعه كه به صورت دو به دو انجام مي‌شود.
8. تصوير‌سازي ذهني.
9. روش مكانها،يعني ارتباط دادن مفاهيم به مكان خاصي كه بتواند يادسپاري را افزايش دهد.
10. پيوندهاي مضحك براي مفاهيم،مانند استفاده از ضرب المثل.
11. استفاده از تضاد.
12. خلاصه كردن.
13. بزرگ نمايي.
14. استفاده از چند حس.
15. اتصال زماني.

يادگيري تعاونيcooperative learning))

در اين نوع يادگيري دانش آموزان مي‌پندارندكه تنها زماني به اهداف خود دست مي‌يابند كه ديگر دانش‌آموزان نيز بتوانند به اين اهداف دست پيدا كنند.از جهاتي،مي‌توان اين ديدگاه را مترقي دانست؛زيرا در آن ارتباط صادقانه و مؤثري بين افراد به وجود مي‌آيد و از نظر دانش‌‌‌‌‌آموز،پيروزي او پيروزي ديگران و شكست او شكست ديگران است و اين باور،بسياري از اهداف والاي تربيتي را پوشش مي‌دهد.

از جمله دستاوردهاي اين شيوه يادگيري،تقويت روحيه همكاري،تعاون،همدلي،تلاش،داشتن زندگي مسالمت آميز،ايجاد محبت و...است.امروزه،يادگيري تعاوني و مشاركتي طرفداران زيادي دارد و در حال حاضر،اغلب پيشرفتهاي انسان به سبب هم فكري و هم‌انديشي متخصصان در زمينه‌هاي گوناگون است.البته امكان دارد يادگيري تعاوني،انگيزه و علاقه به رقابت سالم را كاهش دهد؛زيرا گاه منافع گروهي،شخص را از صحنه رقابت كه سر منشأ ابداعات و پيشرفت‌هاست،خارج مي‌كند.براي رفع اين مشكل،توصيه مي‌شود در ارزشيابي ها،قضاوتهاي فردي و گروهي مورد توجه قرار گيرد و علاوه بر تشويق فعاليت‌هاي گروهي،به افراد شاخص و ساعي نيز توجه شود.

برخي ويژگيهاي يادگيري تعاوني

×      بر پايه شناخت ارزش فطري و كار فردي يك‌يك دانش‌آموزان بنا شده است.

×      در فرآيند يادگيري،مشاركت همه‌ي دانش‌آموزان ارزش والايي دارد.

×       رويكرد اين نوع يادگيري«همه برنده هستند»است و احساس ارزشمند بودن را تقويت ميكند

×      همدردي نسبت به ديگران را افزايش مي‌دهد.

×      با گسترش چشم‌اندازهاي مشترك،تفكر متفاوت و جانبي و توانايي حل مشكلات،به يادگيري مفهومي عمق مي‌بخشد.

×      سطح دانش،يادآوري و يادسپاري را ارتقاء مدهد.

×      تجربه زنده و ملموسي از همبستگي،پيش روي افراد قرار مي‌دهد.

×      طرفداري از اجتماع را تشويق مي‌كند،از تعصبات مي‌كاهد و در مورد اقليت‌ها،ستم كشندگان و مصيبت زدگان،احساس شفقت به وجود مي‌آورد.

منبع:كتاب راهنماي عملي روشهاي مشاركتي و فعال در فرآيند تدريس-منوچهر فضلي‌خاني

معلمي، تركيبي است از مهارت و هنرمندي؛ مهارتي كه به تحصيل، تجربه و آموخته ها و مطالعات معلم برمي گردد و هنرمندي همان شيوه اي است كه معلم مي كوشد با دانش آموزان ارتباط برقرار كند و آموزش دهد.
صاحب نظران تعليم و تربيت، تدريس را انتقال مهارتها، دانشها و ارزشها تعريف مي كنند. بر اين اساس، روش معلم از اهميت زيادي برخوردار است، تا جايي كه امروزه عقيده بر اين است كه از يادگيري مهمتر، شيوه يادگيري و روش حل مسأله است.
حال با توجه به اين نكات مي توان در زمينه تدريس و يا همزمان با آموزش، از روشهايي استفاده كرد كه بيشترين تأثير را در فراگيري دانش آموزان داشته باشد و شايد بر همين مبنا باشد كه متخصصان تدريس را شامل برقراري ارتباط، رهبري، انگيزش و كنترل بيان مي كنند. از اين رو، آنان خنده و طنز را به عنوان يكي از مهمترين روشهاي برقراري ارتباط، آموزش و انگيزش برمي شمارند؛ البته طنز و خنده اي كه بار معنايي داشته باشد، كنترل كلاس را از دست معلم خارج نكند، متناسب با جنسيت، موضوع و مرحله رشد آنها باشد و به قوميت، زبان يا لهجه خاصي نيز اساعه ادب نكند. با اين شرايط، عقيده دارند طنز مي تواند مانند يك آهن ربا افراد را وارد مدار ارتباط كند. به عبارت ديگر، معلم براي شروع تدريس خود و به منظور تفهيم بيشتر، بهتر و ماندگارتر موضوع، بايد از «رفتارهاي ورودي عاطفي» بهره ببرد؛ يعني رفتارهايي كه زمينه برقراري ارتباط دوستانه بين معلم و دانش آموزان را فراهم كند. مسلماً خنده و طنز حساب شده، منطقي و عالمانه در اين خصوص بسيار مي تواند سودمند باشد، تا جايي كه امروزه متخصصان علوم تربيتي تأكيد مي كنند معلمي كه نتواند بخندد و بخنداند، بهتر است به كلاس درس نرود.
بدين ترتيب، معلم با طرح چند مطلب جدي كه به طنز ختم مي شود، قادر خواهد بود توجه دانش آموزان را به خود جلب كند و از شوخي به عنوان يك روش مناسب براي برانگيختن انگيزه دانش آموزان بهره ببرد.
بررسي ها نشان مي دهد هر خنده مشترك، روحيه گروه را مستحكم مي كند و مي تواند به ايجاد يك رابطه مثبت و به ياد ماندني كمك كند. نكته مهمتر اينكه طنز نقش مهمي در كاهش فشار عصبي در كلاس درس دارد. لذا با توجه به اين نكات مشخص مي شود كه هنر معلم در اين زمينه به كارگيري خلاقيت و كشف زمينه هاي بديعي است كه بتواند به بيانات و تصويرسازي خود بيشترين معنا را به ذهن دانش آموزان منتقل كند و طبعاً در اين زمينه مثالها و حكايتهاي تاريخي، ماجراهاي شخصي، تجربيات و خاطرات ديگران و داستانهاي ابتكاري او نقش تعيين كننده اي دارد.
اما در اين ميان، به چند موضوع اصلي بايد توجه داشت: اول اينكه، طنز يا شوخي بايد كوتاه باشد، هر چند شوخي كارآيي را بيشتر مي كند و موجب خوش بيني و ارتباط مي شود. بايد به جا و مناسب از شوخي استفاده نمود و بلافاصله به سراغ معناي تلويحي آن رفت و اجازه نداد تا از فضاي ايجاد شده سوء استفاده شود. در نهايت اينكه مضحك بودن يا طنز آميز مطرح كردن مطالب متفاوت است. برخي تصور مي كنند كه با استفاده از طنز، اعتبار خود را از دست مي دهند، اما تحقيقات نشان داده است كه شوخي و طنز را معلماني به عنوان يك روش مورد استفاده قرار مي دهند كه از آگاهي، تسلط و اعتماد به نفس بالايي برخوردارند.

منابع:كتاب كليات روشها وفنون تدريس تربيت معلم

روزنامه قدس

تعريف:«گردش علمي يا فعاليت تجربي خارج از كلاس،كاري است عملي كه بيرون ازكلاس،آزمايشگاه يا كتابخانه صورت مي گيرد و شامل مطالعات مستقيم و دست اول درباره يك مسئله،جمع آوري اطلاعات از طريق مشاهده،پرسشنامه،مصاحبه،اندازه گيري،نمونه برداري و ساير فنون تحقيقي مي‌باشد تا از اين طريق در مورد اعتبار فرضيه ها،تشخيص تغييرات يا درستي و صحت شرايط و موقيعتها اطمينان حاصل شود.»

فضاي آزاد و بدون سقف بهترين آزمايشگاه طبيعي براي كودك است،كه نه خانه و نه كلاس هيچكدام نمي‌توانند جاي آنرا بگيرند. در محيط بيرون از كلاس كودك چيزهايي مي‌يابد كه با غريزه ذاتي او تطبيق مي‌كند. پرندگان،حشرات، حيوانات ،درختان،گياهان،كوهها،جويبارها و غيره همه موادي هستند كه مي‌تواند درباره آنها كنكاش كند. آسمان،مزرعه،جنگل،باغچه،پارك و استخر مملو از چيزهاي جالبي است كه توجه كودك رابه خود جلب مي‌كند،او را به شگفتي وا مي‌دارد،حس كنجكاوي او را بر مي‌انگيزد و برايش فرصتي فراهم مي‌سازدكه به اكتشاف بپردازد.

اغلب دانشمندان در سه مكان كار مي‌كنند:در آزمايشگاه، در دفتر كار و در محيط بيرون.بنابراين،هر دانش‌آموزي هم چنانچه بخواهد به شيوه علمي تحصيل كند بايد از روش دانشمندان پيروي نمايد و او هم در سه مكان كار كند:در آزمايشگاه مدرسه،در محيط خارج از مدرسه و در خانه.

در شرايطي كه بردن دانش‌آموزان به خارج از مدرسه براي مطالعه زمينه‌هاي خاصي فراهم باشد،گردش علمي روشي مفيد است.مثلا"براي سنگ شناسي مي توان دانش‌آموزان را به دامنه كوه يا بستر رودخانه برد تا براساس اطلاعاتي كه در كلاس كسب كرده‌اند انواع سنگها را جمع آوري كنند و شناخت عيني از آنها به دست آورند.

به طور كلي گردش علمي مي‌تواند ديدار از يك شهر،موزه،نمايشگاه،كارخانه،مزرعه و غيره كه در محل سكونت موجود است باشد.از محيط مدرسه،يا از ساير مؤسسات آموزشي نيز مي‌توان تجارب دست اول كسب نمود.بنابراين لازم نيست كه گردش علمي حتما" ديدار از نقاط دوردست باشد.بلكه مشاهده محيط اطراف‌ دانش‌آموزان كه امكان كسب تجارب آموزشي را فراهم كند نيز مي‌تواند گردش علمي محسوب شود.

روش توضيحي عبارت است از انتقال مستقيم اطلاعات به دانش آموزان با استفاده از مطالب چاپي(كتاب و جزوه) و يا به وسيله سخنراني.در اين روش،معلم مطالب درسي كتاب،جزوه و يا غيره را براي دانش‌آموزان توضيح مي دهد.در روش توضيحي معلم هم اصول و هم راه حل مسائل را ارائه مي‌كند و تمام مطالبي را كه بايد آموخته شود به دانش‌آموزان عرضه مي‌دارد.در روش توضيحي معلم از دانش‌آموز نمي‌خواهد كه به طور مستقل حقايق را كشف كند.كتابهاي درسي معمولا" به شيوه توضيحي نوشته مي‌شوند.سخنرانيهايي كه در سالنهاي اجتماعات ايراد مي‌شود نمونه‌اي روش توضيحي است.امروزه چون از تركيب روشهاي مختلف استفاده مي‌شود،نمي توان نمونه كاملي از روش توضيحي ارائه داد.

محاسن روش توضيحي:در اين روش مي‌توان مجموعه كاملي از حقايق،اصول و مفاهيم را به شيوه‌اي منسجم به دانش‌آموزان آموخت.به عبارتي ديگر،اين روش فرصت مناسبي در اختيار دانش آموز قرار مي‌دهد تا اطلاعات منظم و سازمان يافته‌اي را از معلم دريافت كند؛كاري كه از عهده فرد كم اطلاع و كم تجربه،مثلا" دانش‌آموز،ساخته نيست.

معايب روش توضيحي:در اين روش دانش‌آموز مطالب را حاضر و آماده دريافت مي‌كند و در كشف حقايق،فعال نيست.همچنين ناچار است مطالبي را كه به وي عرضه ‌مي‌شود به زور تكرار حفظ كند.

1. معلم هنر بايدبا شاگردان برخوردي توأم با مهرباني داشته باشد و هميشه با حوصله و محبت،همه آثار آنها را ببيند.
2. كودكان دوست دارند كارشان مورد توجه آموزگار قرار گيرد.به همين دليل تشويق و تعريف مربي سبب افزايش علاقه و انگيزه آنان مي‌شود.
3. معلم بايد مهرباني و عطوفت خويش را به طور مساوي بين همه شاگردان تقسيم كند. تشويق بيش از اندازه سبب حسادت مي‌شود.
4. سركوفت و سرزنش افرادي كه آثاركم ارزشي ارائه مي‌دهندسبب بيزاري آنها از كارهاي هنري مي‌گردد.بنابراين كساني كه كارهاي ضعيف تري ارائه مي‌دهندنيازمند حمايت و راهنمايي بيشتري هستند و مقايسه آثار آنها با كارهاي قوي‌تر نه تنها رقابت ايجاد نمي‌كند،بلكه تنفر و حسادت و بروز واكنش‌هاي نامساعد را به دنبال دارد.مراقبت از حالات و دگرگونيهاي رفتاري اينگونه كودكان ضروري است.
5. مربيان بايد نحوه صحيح استفاده ار پاك‌كن،مدادرنگي،ماژيك،كاغذ و راهنمائي نگهداري از آنها را عملا" به دانش‌آموزان بياموزانند.چه بسا ممكن است عدم پيشرفت دانش‌آموزان در نتيجه ناآشنايي آنان به نحوه كاربرد و استفاده از اين ابزارها باشد.
   
6. توجه،سركشي و راهنمائي صحيح و مستمر سبب تقويت ذهن،آگاهي،هدايت و تسلط دانش‌آموزان خواهد شد.
7. معلم بايد روحيه عمومي كلاس راتشخيص بدهد.براي مثال چنانچه كودكان در ساعت قبل در حال بازي و ورزش بوده‌اند و خسته به كلاس هنر آمده‌اند،با گشاده رويي و ضمن پرسش از نحوه بازي،به تدريج التهاب و هيجان ناشي از بازي را در آنها فرونشاند و بعد كار خود را شروع كند.
8. ضمن كار توجه كنيد فاصله چشم وكاغذ به اندازه كافي باشد.زيرا كودكان اغلب فكر مي‌كنند براي به وجود آوردن يك اثر دقيق و جالب بايد حتما" فاصله چشم و كاغذ را كم كنند.
9. كودكان براي مصور كردن موضوعات،ناگزير از طرح سؤال هستند.توجه به اين سؤالها و راهنمائي آنها سبب مي‌شود كودكان تصورت ذهني خويش را ساده‌تر روي كاغذ بياورند.