اضطراب امتحان

اضطراب يکي از شايع‌ترين حالات روحي است که تقريباً در همه‌ي انسان‌ها در طول زندگي و به درجات مختلف بروز مي‌کند. اضطراب امتحان نيز معمولاً با نزديک شدن امتحانات در فرد نمايان مي‌شود، به طوري که هر کسي در طول زندگي خود حداقل يک بار اين احساس را تجربه کرده است. انسان دوست دارد هنگام ارزيابي و نقادي رفتارهايش بوسيله ي ديگران حداکثر امتياز ممکن را کسب نمايد. به همين دليل هر زمان که در موقعيت امتحان يا آزموني قرار مي‌گيرد دچار اضطراب مي‌شود،هر چند موضوع امتحان را بارها و بارها تمرين کرده باشد.

دانش‌آموزي که درسش را خوانده و يا فردي که براي استخدام بايد در مصاحبه شرکت کند، گر چه مي‌داند از او سوالات معمولي پرسيده خواهد شد اما با نزديک‌تر شدن زمان امتحان مضطرب‌تر مي‌شود. وجود اندکي اضطراب در انسان هم طبيعي و هم لازم است، ولي اگر از حد بگذرد براي او مشکل‌ساز خواهد بود؛ به طوري که با داشتن اطلاعات و مهارت کافي قادر نخواهد بود امتياز لازم را کسب کند.

اضطراب امتحان نوعي خود مشغولي ذهني است که با خود پنداره ي ضعيف و ترديد فرد درباره‌ي توانايي‌هاي خود مشخص مي‌شود و غالباً با شناخت منفي، عدم تمرکز حواس، واکنش‌هاي جسماني نامطلوب و افت تحصيلي همراه است.

انواع اضطراب امتحان

الف) اضطراب تسهيل کننده يا تسريع کننده:

به اضطراب کم و يا در حد معقول که موجب تلاش بيشتر براي کسب موفقيت مي‌شود و نتيجه ي بهتري را عايد فرد مي‌کند، اضطراب تسهيل يا تسريع کننده اطلاق مي‌شود.

نشانه‌ها يا علايم اضطراب تسهيل يا تسريع کننده:

1-فرد به خاطر مرور کردن درس‌هايش دچار هيجان مي‌شود.

2- خودش را در اتاقش حبس مي‌کند و مشغول درس خواندن مي‌شود و به کوچکترين مزاحمت اعتراض مي‌کند.

3-به شيوه‌ي خاصي درس‌هايش را مرور مي‌کند، مثلاً با صداي بلند درس مي‌خواند در اتاق راه مي‌رود و يا دراز مي‌کشد.

4-به درخواست‌هاي اطرافيان توجه نمي‌کند يا در مقابل خواسته‌ها با اعتراض مي‌گويد که درس دارد.

5-کم غذا يا نسبت به غذايي بي‌ميل مي‌شود.

ب) اضطراب ناتوان کننده

اضطراب ناتوان کننده دلهره و تشويق شديدي است که يا خود فرد دارد و يا اطرافيان آن را در فرد تشديد مي‌کنند. اضطراب شديد اثر منفي روي عملکرد فرد مي‌گذارد، زيرا با متأثر و درگير کردن ذهن، زمينه‌ي فراموشي‌هاي زودگذر و خطاهاي ادراکي را فراهم مي‌کند.

نشانه‌هاي اضطراب ناتوان‌کننده:

1-فرد به خاطر مرور درس‌هايش دچار هيجان بيش از حد مي‌شود.

2-داراي دلشوره و دل‌بهم خوردگي (احساس پروانه در شکم) است.

3-هنگام مرور درس‌هايش دستپاچه و عجول است.

4-از اينکه هر چه مي‌خواند، چيزي نمي‌فهمد نالان است.

5-از گرفتن نمره‌ي کم‌ترس و وحشت دارد.

6-هنگام درس خواندن، ناخن‌هايش را مي‌جود، پوست لب را مي‌کند يا با موي سرش بازي مي‌کند.

7-بي‌اشتهاست و نمي‌تواند غذا بخورد.

8-حالت تهوع دارد.

9-گريان است و بهانه‌گيري‌هاي بي‌دليل دارد.

علت‌هاي اضطراب امتحان:

عوامل زير باعث اضطراب امتحان در فرد مي‌باشد.

1- سخت‌گيري‌هاي بيش از حد

زماني که والدين با نزديک شدن زمان امتحان، فشار مضاعفي براي آماده شدن و گرفتن نمره (معمولاً بيست) در مورد فرزند خود به کار مي‌برند و يا پي در پي درباره‌ي امتحان به او هشدار مي‌دهند.

2-ترس و تهديد

وقتي اطرافيان و مخصوصاً والدين، شرايط ويژه و سخت در ايام امتحان برقرار مي‌کنند و فرزند خود را از گرفتن نمره ي کم يا عدم قبول شدن مي‌ترسانند و تهديد مي‌کنند.

3-عدم آمادگي

هنگامي که فرد به علت نداشتن برنامه‌ريزي درسي و مطالعه ي صحيح آمادگي لازم را براي امتحان کسب نکرده‌ باشد.

4-رقابت

زماني است که دانش‌آموزان در مدرسه و يا فرزندان در خانه براي برتري يافتن بر يکديگر به رقابت بپردازند.

5-والدين مضطرب

وجود اضطراب در والدين موجب انتقال آن به فرزند و تشديد اضطراب او مي‌شود (مخصوصاً در ايام امتحان).

6-مقايسه کردن

هرگاه ناتواني‌ها ي فردي با توانايي‌هاي فرد ديگري سنجيده شود و اين امر با سرزنش همراه باشد، اعتماد به نفس فرد کم و بر اضطراب او افزوده مي‌شود.

7-بيش از حد مهم جلوه دادن بعضي از درس‌ها

وقتي اطرافيان بعضي از درس‌ها را به هر دليلي خيلي مهم تلقي مي‌کنند، در فرد ترس يا نگرش منفي نسبت به آن درس‌ها به وجود مي‌آيد.

8-پاداش نامناسب

زماني که اطرافيان براي قبول شدن يا گرفتن نمره ي بالا (معمولاً بيست) پاداش بيش از حد در نظر مي‌گيرند.

9-تفکر منفي

وقتي اطرافيان فردي را با القابي مانند بي‌استعداد، بي‌عرضه و ... مورد خطاب قرار مي‌دهند، تصوير ذهني ناتواني يا تفکر منفي را در فرد بوجود مي‌آورند. اين امر اضطراب امتحان را در فرد تشديد مي‌کند.

10بيماري‌ها

اگر بدون توجه به بيماري‌هاي جسمي يا روحي رواني و اقدام براي رفع آنها، فشار بيش از حدي به فرد براي درس خواندن و آماده شدن براي امتحان وارد شود، ممکن است دچار اضطراب شود.

11-عدم تمرکز

عدم دقت و تمرکز در انجام تکاليف يا درس خواندن در طول سال باعث مي‌شود تا يادگيري سطحي باشد و در موقع امتحان يادآوري مطالب دشوار بوده و موجب اضطراب شود.

12-مقررات در جلسه ي امتحان

گاهي قوانين خشک ، رسمي و انعطاف ناپذيري که بر مبناي عدم اعتماد به دانش‌آموز از سوي مدرسه و عوامل اجرايي امتحانات وضع گرديده، مي‌تواند بر شدت اضطراب بيفزايد.

13-انتظار بيش از حد از خود

گاهي اضطراب امتحان به اين دليل است که انتظارات فرد از خود، بيش از توانايي‌هاي اوست.

منبع : انجمن علمي و آموزشي مدرسين آموزش خانواده ي شهر تهران